Skad się biorą .... szczeniaczki?

 

No właśnie, skąd się biorą szczeniaczki, co musi się wydarzyć, aby w naszym życiu pojawiła się mała, puchata kulka? Ile w tym jest

dzieła przypadku a ile nauki? I ile takich pytań każdy z nas sobie zadał?

 

Każdy właściciel suńki oczekuje pierwszej cieczki. U collie pojawia się ona około 8 miesiąca, lecz zdarzają się też suki które maja

pierwszą cieczkę dopiero po roku. Podobnie jest z częstotliwością. Może to być kilka miesięcy, a czasem nawet rok. Zwykle suki ras

większych mają cieczki w dłuższych odstępach. Porady weterynarza powinno się koniecznie zasięgnąć jeżeli zauważymy niepokojące

objawy typu: zbyt częste lub zbyt rzadkie cieczki, jeżeli trwają zbyt długo, jeżeli po cieczce z pochwy wydobywa się podejrzana

wydzielina.

 

Organizm suki wytwarza specyficzne feromony nawet 3 tygodnie przed cieczką, co powoduje zwiększone zainteresowanie samców.

W tym samym czasie można też zaobserwować znaczne zmiany w zachowaniu suk. Mogą stać się bardziej pobudliwe w kontaktach z

innymi psami (nawet bardziej agresywne). W czasie cieczki nie powinno się też spuszczać suki ze smyczy, ponieważ wykazuje ona chęć

do ucieczek.

W fazie przedrujowej (wyciek z pochwy jest w kolorze krwisto czerwonym; faza trwa ok 9-15 dni -ale tez przypadki 4 dni!-) suka zwykle

nie daje się pokryć, pomimo tego, że  lubi bawić się z psami (zabawa kończy się siadaniem, podwijaniem ogona, warczeniem). O tym, że

zbliża się ruja świadczy większa zgoda na bliższe kontakty samców, czasem podnoszenie ogona, oraz zmiana wycieku z pochwy - staje

się on jaśniejszy. Podczas samej ruji wyciek ma kolor bladoróżowy i jakby śluzowatą konsystencję. Suka zaczyna podnosić ogon do góry.

Wtedy też suczka sama "nadstawia się" psom. Staje do nich wręcz bokiem, odchyla na bok ogon i wypina zad. To bardzo kłopotliwy

moment jeżeli nie planujemy krycia z przypadkowym amantem ! ;) Ruja trwa kilka dni, po czym "objawy" się wyciszają.

 

Oto garść ciekawych materiałów na ten temat:

 

_______________________________________________________________________________________________________________________________________  

MATERIAŁY UDOSTĘPNIONE PRZEZ KLINIKĘ WETERYNARYJĄ "THERIOS" (http://therios.strefa.pl)

_________________________________________________________________________________________________________________________  

Metody wyznaczania okresu płodnego

Jak ocenić, kiedy nadszedł najwłaściwszy moment wyjazdu z naszą ulubienicą do reproduktora? Wielu hodowców uważa, że to przecież

oczywiste - najlepiej w 11-13 dniu cieczki lub kierując się zachowaniem suki i ewentualnych psów - samców współzamieszkujących z rodziną

lub koczujących pod domem. Jeżeli suka jest przypadkiem książkowym, to taka ocena wystarczy i termin zostanie określony trafnie. Gorzej,

jeżeli po kilku próbach hodowca nie uzyska żadnego miotu - bądź to przez brak akceptacji samca lub przez tzw. "puste krycia".

W naszej praktyce spotkaliśmy się już z sukami, które należało kryć w 6 dniu cieczki oraz z takimi, które okres płodny miały w 35-38 dniu od

pojawienia się pierwszego krwistego wycieku.

Często zdarzają się suki, które mają słabo wyrażone objawy cieczki bądź takie, które przez tydzień krwawiły, po czym robiły sobie dwu-

tygodniową przerwę, aby po tym czasie kontynuować cykl. Czasami reproduktor mieszka na drugim końcu kraju lub Europy, a my nie mamy

czasu na kilkudniowy wyjazd, który w dodatku może nie przynieść upragnionych szczeniąt. Dlatego tak ważna jest świadomość, że można

ocenić, kiedy u suki występuje okres płodny.

 

Metoda statystyczna: Zgodnie ze statystyką większość suk zachodzi w ciążę, jeżeli będzie kryta pomiędzy 9 a 14 dniem cieczki. Należy

jednak pamiętać, że statystyka podaje średnią i nie mówi nam o przypadkach skrajnych, które zdarzają się częściej, niż mogłoby się to wydawać.

 

Metoda biologiczna: Obserwując zachowanie suki i zmiany zachodzące w zewnętrznych narządach płciowych, można z dość dużą skutecznością

określić zbliżający się płodny okres. Wyciek z krwistego zmienia się na coraz jaśniejszy, przypominający wyglądem popłuczyny z mięsa, a suka

zaczyna interesować się psami. Krycie następuje po zaobserwowaniu wyraźnego odruchu tolerancji.

 

Pomiar oporności śluzu pochwowego: W handlu można się spotkać z tzw. elektronicznym wykrywaczem rui, czyli aparatem Dramińskiego.

Przy jego pomocy można zmierzyć oporność śluzu pochwowego, która zmienia się wraz z przebiegiem cyklu. Jeżeli jest to jedyna stosowana

metoda, to niesie ze sobą znaczne ograniczenia, ponieważ na opór śluzu wpływa wiele czynników, przez co często zdarzają się fałszywe wyniki.

Polecane jest jako badanie uzupełniające.

 

Badanie cytologiczne:

Badanie cytologiczne jest bardzo pomocne zarówno w wyznaczaniu okresu płodnego u suk jak i jest to cenna metoda diagnostyczna przy chorobach

narządu rodnego.

Lekarz weterynarii pobiera wymaz z pochwy właściwej, odciska na szkiełku, barwi preparat i ocenia pod mikroskopem widoczne komórki.
W czasie rui w wymazie obserwujemy komórki powierzchowne - gdy wśród nich ok. 90% stanowią komórki bezjądrzaste lub eozynofilne (w zależności

od metody barwienia), suka nadaje się do krycia. Przy pomocy tej metody można również potwierdzić krycie (jeżeli hodowca nie jest pewny, czy

doszło do kopulacji) - wymaz należy pobrać jak najszybciej, najlepiej do 12 godzin od przypuszczalnego kontaktu suki z psem. Potwierdzeniem jest

znalezienie w wymazie plemników.

Badanie cytologiczne jest testem szybkim, tanim i cechującym się dość dużą skutecznością, pod warunkiem, że osoba oceniająca wymaz posiada

odpowiednie doświadczenie. Niestety nie jest to metoda niezawodna i w przypadku jakichkolwiek wątpliwości należy wykonać dodatkowe badania,

takie jak oznaczanie poziomu progesteronu lub waginoskopię.

 

Fot. 1 - Proestrus - okres przedrujowy.
Zbyt wcześnie na krycie.

Fot. 2 - Oestrus - okres płodny.
Dobry moment na krycie.

Fot. 3 - Metoestrus - okres porujowy.
Za późno na krycie.

Fot. 4 - Plemnik w wymazie cytologicznym -
potwierdzenie krycia.

 

Testy hormonalne:

W codziennej praktyce najczęściej wykonuje się pomiar progesteronu w surowicy krwi. Można to wykonać w laboratorium lub na miejscu w lecznicy,

przy pomocy szybkich testów weterynaryjnych. Progesteron wyznacza nam orientacyjny moment wyrzutu LH (hormon przysadki mózgowej

odpowiedzialny za owulację) - 2 dni po "piku" LH progesteron wzrasta do ok. 4 ng/ml, a najlepszy moment krycia wypada w dniu, kiedy osiągnie

5-8 ng/ml. Jest to metoda najpewniejsza, jednak wiąże się z kilkakrotnym pobieraniem krwi i większymi kosztami.

 

Waginoskopia:

Waginoskopia oznacza badanie błony śluzowej pochwy przy pomocy endoskopu. Lekarz na podstawie wyglądu fałdów śluzówki ocenia stadium

cyklu płciowego. W okresie przedrujowym, kiedy dominującymi hormonami są estrogeny, fałdy są soczyste, dobrze widoczne. W momencie, gdy

zaczyna się wzrost progesteronu, fałdy się zapadają, stają się pomarszczone i blade i suka wchodzi w płodny okres. Jest to metoda skuteczna,

jednak niezbyt szeroko stosowana, ze względu na ograniczenia sprzętowe (nie każda lecznica jest wyposażona w endoskop).

 

Podsumowanie:

W naszej Klinice najczęściej monitoring cieczki zaczynamy od badań cytologicznych, powtarzanych początkowo co 2 dni, a potem nawet codziennie.

Jeżeli suka ma być kryta jednorazowo, zalecamy w okresie, gdy wymaz wskazuje na zbliżający się okres płodny wykonanie pomiaru progesterony

i/lub waginoskopii. Jeżeli jest możliwość kilkakrotnego powtarzania krycia, wystarczająca jest sama cytologia.

Należy pamiętać, że znajomość okresu płodnego nie gwarantuje sukcesu. Często dołączają się inne czynniki, które zaburzają nasz sukces hodowlany.

Może to być niepłodny samiec, zaburzenia hormonalne, czy inne choroby dotyczące narządu rodnego lub innych narządów, które wydawałoby się,

że z rozrodem mają niewiele wspólnego.

Czasem potrzebna jest sztuczna inseminacja suki, która mimo odpowiedniego okresu nie chce dopuścić do siebie samca. A czasem suka daje się

zaszczenić, szczęśliwy hodowca po potwierdzeniu ciąży już wyobraża sobie urocze stadko szczeniąt biegające po podwórku, a do porodu nie dochodzi

 - okazuje się, że suka zresorbowała zarodki lub poroniła. Na szczęście w większości przypadków takie problemy są możliwe do rozwiązania, często

potrzeba jednak czasu i odpowiedniego leczenia, aby uzyskać miot.

 

lek. wet. Maja Ingarden (2004-05-29); http://therios.strefa.pl

______________________________________________________________________________________________________________________  

CYKL JAJNIKOWY U SUK - http://therios.strefa.pl 

U suk w trakcie sezonu pojawia się tylko jeden cykl jajnikowy (zwierzęta sezonowo monoestralne). Kiedyś próbowano usystematyzować

częstotliwość sezonów u suk w ciągu roku i zaliczano je do zwierząt diestralnych, jednakże duża różnorodność ras i zmienność długości anoestrus

(3 - 7 miesięcy) nie pozwala na taką klasyfikację.

W przebiegu cyklu jajnikowego obserwuje się dwie fazy - fazę pęcherzykową (wzrostu pęcherzyków jajnikowych - tzw. folikularną) i fazę ciałka

żółtego (lutealną). Fazę pęcherzykową dzieli się na proestrus i oestrus. W proestrus, na skutek stymulacji FSH obserwuje się przedowulacyjną

falę wzrostu pęcherzyków, które rozwijając się w różnej liczbie, prowadzą do stopniowego wzrostu poziomu estrogenów oraz zmian morfologicznych

w obrębie narządów płciowych takich jak obrzęk sromu oraz błony śluzowej pochwy i macicy, pojawia się duża ilość krwistej wydzieliny (zwiększona

przepuszczalność naczyń włosowatych błony śluzowej pochwy) zawierającej substancje pobudzające i zwabiające samce (feromony). Proestrus u

dojrzałych suk trwa 2 - 15, średnio 9 dni. W końcowym etapie tej fazy dochodzi do wyrzutu (piku) LH, w wyniku czego rozpoczyna się produkcja

progesteronu i po 72 - 96 godzinach dochodzi do owulacji. W oestrus obserwuje się wpływ zwiększającego się poziomu progesteronu, tj. stopniowe

zmniejszenie obrzęku błony śluzowej (widoczne w waginoskopii zapadnięcie fałdów śluzówki i tworzenie się poprzecznych bruzd). Średni czas trwania

oestrus u suk wynosi 9 dni, jednak w zależności od rasy i cech osobniczych może wynosić od 3 do 21 dni. Później rozwija się faza lutealna, którą

dzieli się na metoestrus i diestrus. Niektórzy autorzy używają tych terminów zamiennie, jednakże omawiając cykl jajnikowy u suk rozróżnienie tych

faz wydaje się być stosowne. Metoestrus jest okresem, w trakcie którego rozwijają się ciałka żółte i rozpoczyna się produkcja progesteronu,

który prowadzi do wyraźnych zmian w obrębie błony śluzowej macicy (u suk ok. 9 dni). W trakcie tej fazy następuje zapłodnienie komórki jajowej,

transport zarodka przez jajowód do macicy i wstępny okres rozwoju ciąży. Diestrus jest zwany fazą międzyrujową, w trakcie której obserwuje się

maksymalny poziom progesteronu (w tym okresie ciałka żółte są już dojrzałe). Macica jest przygotowana na utrzymanie i odżywianie ciąży. Pod koniec

tej fazy dochodzi do regresji ciałka żółtego (ok. 55-70 dzień fazy lutealnej) i spadek poziomu progesteronu. W przypadku ciąży ten okres nakłada się

na moment porodu. Liczba warstw, jak i kształt komórek nabłonka błony śluzowej pochwy jest uwarunkowana hormonalnie. Dlatego też wszelkie zmiany

poziomu poszczególnych hormonów płciowych, zarówno fizjologiczne, jak i patologiczne prowadzą do pojawienia się charakterystycznych komórek.

Ocena wymazu cytologicznego z pochwy skuteczną i tanią metodą obrazowania stanu funkcjonalnego narządów płciowych.

Faza cyklu jajnikowego Czas trwania Obraz hormonalny Obraz jajników Obraz narządów płciowych Zmiany zachowania
Pęcherzy-
kowa		 Pro-
oestrus		 3-10 dni
(śr. 5)		 FSH stymuluje wzrost pęcherzyków, zwiększa się wydzielanie estrogenów; pod koniec tej fazy dochodzi do wyrzutu LH i wzrostu poziomu progesteronu (przed owulacją) Rozwój pęcherzyków jajnikowych Obrzęk sromu i błony śluzowej pochwy i macicy. Duża ilość krwistej wydzieliny. Brak akceptacji samca, obecność feromonów w wydzielinie zwiększa zainteresowanie samców
oestrus 2-15 dni
(śr. 9)		 Wzrost poziomu progesteronu Owulacja i ewentualne zapłodnienie komórek jajowych Stopniowe zmniejszenie obrzęku błony śluzowej pochwy Akceptacja samca
Ciałka żółtego Met-
oestrus		 ~ 7 dni Dalszy wzrost poziomu progesteronu Rozwój ciałek żółtych Transport zarodków do macicy, gdy doszło do zapłodnienia Brak zainteresowania samcem
Di-
oestrus		 55-65 dni Maksymalny poziom progesteronu, i stopniowy spadek w drugiej połowie fazy Dojrzałe ciałka żółte, pod koniec ich regresja Ciąża lub jej brak. Macica przygotowana na utrzymanie i odżywienie zarodka. Pod koniec fazy dochodzi do porodu. Przy braku ciąży faza trwa kilka dni dłużej. Pod koniec fazy suka szykuje gniazdo. Przy braku ciąży mogą pojawić się objawy laktomanii
Spokoju płciowego An-
oestrus		 3-7m-cy Brak aktywności

dr n. wet. Jacek Ingarden (2006-02-20); http://therios.strefa.pl

___________________________________________________________________________________________________________________________  

SZTUCZNE UNASIENNIANIE - http://therios.strefa.pl 


 

SU jest to zdeponowanie przez człowieka dobrej jakości nasienia samca w drogach rodnych samicy w okresie gwarantującym zapłodnienie komórek

jajowych (oocytów). Powyższa definicja w zasadzie tłumaczy całą istotę zabiegu. Jednakże zrozumienie powyższego zabiegu wymaga kilku dodatkowych

informacji.

Terminologia:

nasiennianie (inseminacja) może być naturalne (tzw. naturalne krycie) lub sztuczne (patrz definicja).

Kiedy stosujemy SU:

Jakie warunki trzeba spełnić?

Najbardziej popularne (największa skuteczność) jest sztuczne unasiennianie nasieniem świeżym lub konserwowanym w stanie płynnym. Nasienie świeże

nadaje się do unasienniania do 30 min. od pobrania (najlepiej nie dłużej niż 5-10 min.). Nasienie konserwowane w stanie płynnym w temp. 16 – 22 oC

można wykorzystać najpóźniej do 6 – 8 godz, a schłodzone do temp. +4 oC do 4-5 dni (w tym przypadku można przywieźć samo nasienie – im szybciej,

ym lepiej). Nasienie mrożone można przechowywać długo, ale sztuczne unasiennianie wymaga zdeponowania nasienia bezpośrednio w macicy (krótka

przeżywalność plemników po rozmrożeniu), co wymaga specjalnego sprzętu lub zabiegu operacyjnego (trudno jest pokonać szyjkę maciczną u suki).

Bardzo precyzyjnie trzeba określić okres płodny u suki, ponieważ plemniki przeżywają tylko kilka godzin. Skuteczność unasienniania mrożonym nasienie

jest dużo niższa, a nasienie jest dużo droższe.

Sztuczne unasiennianie nasieniem świeżym:

Metody sztucznej inseminacji:

  1. Metoda dopochwowa – najbardziej popularna, stosowana przy użyciu nasienia świeżego lub konserwowanego w stanie płynnym

  2. Metoda domaciczna – Ze względu na duże trudności w pokonaniu szyjki macicznej (skomplikowana budowa anatomiczna) wymaga zastosowania                                   specjalnych kateterów, waginoskopu z kanałem roboczym, lub operacyjnego wprowadzenia nasienia do macicy (ryzyko stresu). Metoda ta jest                                      stosowana tylko przy unasiennianiu nasieniem mrożonym.

dr n. wet. Jacek Ingarden, specjalista rozrodu zwierząt; http://therios.strefa.pl

 (2004-05-30)
 

 

_____________________________________________________________________________________________________________________________________________   

Na stronie Polskiego Stowarzyszenia Lekarzy Weterynarii Małych Zwierząt znajdują się następujące artykuły:

 

http://www.vetcentrum.pl/pslwmz/szk01mat01pl.html#01

http://www.vetcentrum.pl/pslwmz/sz01.html

 

Dodatkowo jego kopia dostępna poniżej (na wypadek, gdyby zniknął z internetu)

 

Profesor Gary C.W. England

BVetMed PhD DVetMed FRCVS CertVA DVR DipVRep DipECAR DiplomatACT
Profesor Rozrodu Zwierząt, Przewodnicy Psów Stowarzyszenia Niewidomych i Królewski Koledż Weterynaryjny, Uniwersytet Londyński.

1. Fizjologia rozrodu suki
2. Ustalenie optymalnego momentu krycia
3. Diagnozowanie ciąży u suk
4. Obrazowanie układu rozrodczego suki i psa
5. Stosowanie leków w celu kontroli reprodukcji


1. Fizjologia rozrodu suki
 

Wstęp

Suki są zwierzętami nie sezonowo monoestralnymi, , rodzącymi wielokrotnie, które owulują spontanicznie pod koniec zmiennej fazy pęcherzykowej,

trwającej od 4 do 28 dni. Rozwój pęcherzyka jajnikowego jest inicjowany przez produkcję hormonu uwalniającego gonadotropinę ( GnRH ), który wzbudza

uwalnianie hormonu pęcherzykowego ( FSH ) i hormonu luteinizującego ( LH ). Stężenie estradiolu osiąga maksymalne wartości w późnym proestrus, na

około dwa dni przed przedowulacyjnym wylewem LH i spada po wylewie LH przez większą część oestrus. Podczas trwania proestrus, stężenie progesteronu

jest niskie, ale stopniowo rośnie podczas przedowulacyjnego wylewu LH i wciąż wzrasta podczas oestrus, aż do osiągnięcia wartości maksymalnych na 15

do 30 dni po szczycie LH. Podczas proestrus i oestrus stężenia LH są zmniejszone w porównaniu z późnym anoestrus. Przedowulacyjny wylew LH do osocza

pojawia się po spadku stężenia estrogenu w osoczu i prawdopodobnie wzmacniany jest przez jednoczesny wzrost stężenia progesteronu.
Po owulacji i utworzeniu ciałka żółtego, zauważamy niewielkie różnice w stężeniu progesteronu u suk ciężarnych i nie ciężarnych. Stężenie progesteronu jest

przeważnie nieco wyższe u suk ciężarnych i krzywa progesteronowa jest szersza podczas ciąży, natomiast faza lutealna jest nieco dłuższa u suk nieciężarnych.

Stężenie estradiolu nie różni się u suk ciężarnych i nieciężarnych i stale rośnie podczas fazy ciałka żółtego. Jednak mamy do czynienia z charakterystycznym

dla ciąży wzrostem stężenia estronu i siarczanu estronu. Mimo że pewne badania wykazywały wzrost całkowitego stężenia estrogenu w moczu podczas ciąży,

nie przeprowadzono dalszych badań, dlatego pomiar wartości estrogenu jako metoda diagnozowania ciąży pozostaje do wyjaśnienia.
Faza ciałka żółtego trwa w ciąży około 63 dni do owulacji do porodu, a u nie ciężarnych suk około 66 dni. W drugiej połowie fazy ciałka żółtego, stężenie

progesteronu zaczyna spadać, czemu towarzyszy wzrost stężenia prolaktyny w osoczu. Prolaktyna jest wydzielana przez przysadkę i jest z natury luteotropowa;

dzięki wspomaganiu ciałka żółtego, prolaktyna  utrzymuje podniesione stężenie progesteronu. Hamowanie wydzielania prolaktyny lub antagonizm jej działania

powoduje gwałtowne przerwanie fazy lutealnej. Stężenie prolaktyny jest czterokrotnie wyższe u suk ciężarnych w porównaniu z nieciężarnymi, jednak u niektórych

suk nie ciężarnych stężenie prolaktyny jest wysokie. Hormon luteinizujący jest kolejnym czynnikiem luteotropowym u suk i jego hamowanie może powodować

luteolizę. Sposób wydzielania LH nie został opisany podczas ciążowej i nie ciążowej fazy lutealnej. Interesującym jest, że ciałko żółte pozostaje prawie autonomiczne

podczas pierwszych 15 dni po owulacji i w tym czasie otrzymuje stosunkowo niewielki wsparcie luteotropowe.
Jedynym znanym specyficznym dla ciąży hormonem u suk jest relaksyna. Występuje w osoczu 25 dni po owulacji, a jej maksymalne stężenie osiągane jest około

50 dnia. W dodatku do tych zmian hormonalnych związanych z ciążą, obserwowano wiele innych zmian fizjologicznych u suk. Na przykład, występuje u nich

pecyficzny dla ciąży wzrost objętości krwi, który wywołuje anemię normocytarną, normochromalną, która jest związana ze znacznym spadkiem procentowej

objętości komórek. Poza tym 20 dni później wzrasta ilość fibrynogenu i innych białek ostrej fazy w osoczu.

 

Objawy kliniczne

Niezwykła fizjologia rozrodu suki odpowiedzialna jest za kilka znanych obserwacji klinicznych:

1. Niewielkie powiązanie pomiędzy rujowymi objawami behawioralnymi i zmianami hormonalnymi. Długa, ale zmienna faza pęcherzykowa u suki w połączeniu z

przedowulacyjną luteinizacją i wzrostem stężenia progesteronu w osoczu przed owulacją, dają w efekcie niewielki związek pomiędzy objawami rujowymi i

mianami endokrynologicznymi. Niektóre suki wykazują niewiele rujowych objawów behawioralnych, które mogą występować w nieodpowiednim czasie podczas

cyklu rujowego.

2. Stężenie progesteronu w osoczu wzrasta przed owulacją. Niezwykłe zjawisko przedowulacyjnej luteinizacji u suk może być użyteczne w celu określania

czasu owulacji. Stężenie progesteronu w osoczu zaczyna wzrastać na około dwa dni przed owulacją. Stałe monitorowanie stężenia progesteronu w osoczu

pozwala na przewidywanie owulacji, jej potwierdzenie i wykrycie okresu płodnego. Ponieważ wstępny wzrost stężenia progesteronu jest stopniowy, konieczne

jest pobieranie krwi tylko co dwa-trzy dni.

3. Długość ciąży waha się pomiędzy 58 i 72 dniami. Kopulacja kilka dni przed owulacją może spowodować przedłużenie ciąży ( aż do 72 dni ) jeśli plemniki mogą

przetrwać do momentu, gdy oocyty są uwalniane i stają się gotowe do zapłodnienia, natomiast jeśli suka jest kryta po owulacji, czas trwania ciąży będzie się

wydawał krótszy (nawet 58 dni )

4. Ciąża urojona występuje powszechnie i jest fizjologiczna
Częstość występowania objawów ciąży urojonej u suk nie jest znana. Objawy kliniczne pojawiają się kilka dni po zakończeniu oestrus i mogą trwać kilka miesięcy.

miany w zachowaniu mogą obejmować brak apetytu, przygotowywanie gniazda i opiekę nad przedmiotami. Laktacja może doprowadzić do zapalenia gruczołów

mlekowych. Stężenie prolaktyny w osoczu jest podniesione podczas późnej ciąży i związane jest ze zmianami w zachowaniu i laktacją, podobny wzrost ilości

prolaktyny występuje u suk nie ciężarnych. Uwalnianie prolaktyny wzmacniane jest spadkiem stężenia progesteronu w osoczu w trakcie późnej fazy lutealnej.

Ciąża urojona może być indukowana usunięciem ciałka żółtego ( ovariohistorektomia ) podczas fazy lutealnej. Takie przypadki jatrogennej ciąży urojonej mogą

się później powtarzać, dlatego nie powinno się planować owariohistorektomii przed przynajmniej 3 miesiącami po końcu oestrus. 

 

2. Ustalenie optymalnego momentu krycia
 

Wstęp
Czas kiedy plemniki są w stanie penetrować komórkę jajową i spowodować zapłodnienie znany jest jako okres płodny. U suk obejmuje on 2 dni po owulacji,

ponieważ komórka jajowa nie jest w pełni dojrzała podczas uwalniania i musi przejść 2 kolejne dni dojrzewania. Okres płodny kończy się kiedy komórka jajowa

zaczyna ulegać degeneracji, zwykle 6 dni po owulacji. Dlatego najlepszy moment do krycia występuje pomiędzy 2 i 6 dniem po owulacji. Jednak wczesne krycie

może także być skuteczne jeśli plemniki są w stanie przetrwać aż do czasu po owulacji, kiedy komórka jajowa dojrzała i stała się gotowa do zapłodnienia. Dlatego

można stosować jeszcze jedną definicję okresu płodnego, czasu, podczas którego krycie może spowodować ciążę. Okres płodny może być dość długi, ponieważ

plemniki mogą przeżywać w drogach rodnych do 7 dni.

Ustalanie optymalnego momentu krycia
Optymalny moment krycia występuje prawdopodobnie podczas lub chwilę przed okresem płodnym.

Ocena kliniczna
Wielu hodowców opiera się na liczeniu dni od początku proestrus i wierzy, że suki zawsze owulują po określonej ilości dni od początku proestrus. Tak się nie dzieje

i podczas gdy przeciętna suka może owulować 12 dni po rozpoczęciu proestrus ( i dlatego powinna być kryta 14 i 16 dnia ), niektóre suki owulują już 5 dnia lub

ż 30 dni po rozpoczęciu proestrus. Jedna ocena kliniczna może być użyteczna u suk- określenie momentu zmiękczenia warg sromowych, który występuje często

podczas wylewu LH, kiedy mamy do czynienia ze zmianą z wysokiego na niskie stężenie estrogenu.

Pomiar hormonów osoczowych
Pomiar obwodowego stężenia LH w osoczu jest dokładną metodą ustalania optymalnego czasu krycia. Nie posiadamy na rynku gotowej próby na ocenę LH u psów

i obecnie pomiar wymaga próby radioimmunologicznej. Metoda ta jest czasochłonna i droga, dlatego często spotykamy się z opóźnieniem w dostarczaniu wyników,

ponieważ próby są oceniane partiami.
Zjawisko luteinizacji przed owulacją może być skuteczne do ustalania czasu owulacji. Stężenie progesteronu w osoczu zaczyna rosnąć od wartości podstawowych

około dwa dni przed owulacją. Monitorowanie  stężenia progesteronu w osoczu pozwala przewidzieć owulację, potwierdzić jej występowanie i wykryć okres płodny.

Ponieważ początkowy wzrost stężenia progesteronu jest stopniowy, konieczne jest pobieranie krwi tylko co dwa, trzy dni, w przeciwieństwie do codziennego

pobierania krwi w celu wykrycia wylewu LH.
Krycie lub inseminacja powinny być planowane pomiędzy 4 i 6 dniem po osiągnięciu w osoczu stężenia progesteronu w wysokości 2,0 ng/ml ( 6,5 nmol/L ) ( wartość

podczas wylewu LH ) lub powinny obejmować jeden dzień po uzyskaniu wartości 8 do 10,0 ng/ml ( 25,0 do 32,0 nmol/L ) ( początek okresu płodnego ). Progesteron

można mierzyć dzięki próbom radioimmunologicznym, a ostatnio pojawiły się na rynku próby gotowe z testami ELISA. Takie zestawy pozwalają na ocenę jakościową

ub ilościową wartości progesteronu.



Cytologia pochwy
Pobieranie, barwienie i badanie mikroskopowe złuszczonych komórek pochwy jest prostą metodą monitorowania stadium cyklu rujowego. Komórki pochwy mogą być

pobierane przy użyciu zwilżonych tamponów z waty, rolowanych po nabłonku pochwy lub przez aspirację jamy pochwy przy użyciu plastikowego katetera. Wymaz

może być barwiony przy użyciu prostej metody Diff Quik lub zmodyfikowanego barwienia trzykolorowego.
Podczas proestrus obwodowe stężenie estrogenu w osoczu wzrasta powodując pogrubienie błony śluzowej pochwy i wzrost ilości warstw komórek. Błona śluzowa

zmienia się z nabłonka sześciennego w zrogowaciały łuszczący się nabłonek. Kiedy grubieje błona śluzowa, komórki powierzchowne zmieniają kształt, rozmiar i charakter

barwienia, stają się większe, nieregularne i w końcu bezjądrzaste. Odpowiednie proporcje różnego rodzaju komórek nabłonkowych mogą być stosowane jako markery

środowiska endokrynologicznego. Stosowano kilka wskaźników rogowacenia i keratynizacji; ogólnie można przewidzieć okres płodny dzięki wyliczeniu procenta komórek

nabłonkowych, które nie mają jąder, przy użyciu zmodyfikowanego barwienia Wright-Giemsy. Powinno się przeprowadzić krycie w czasie, gdy więcej niż 80 % komórek

nabłonkowych jest bezjądrzastych ( okres płodny ).
Pod koniec okresu płodnego, stężenie progesteronu pozostaje wysokie i większość nabłonka pochwy osadza się. Ilość warstw komórkowych maleje, komórki położone

głębiej są odsłonięte, a procent dużych nieregularnie ukształtowanych komórek bezjądrzastych maleje.
Leukocyty o wielopostaciowych jądrach są zwykle nieobecne w wymazach pochwowych z okresu płodnego, jednak pojawiają się ponownie pod koniec okresu

płodnego, kiedy stężenie progesteronu w osoczu jest wysokie. W tym czasie wymaz z pochwy jest zdominowany przez małe komórki nabłonkowe, osad komórkowy,

bakterie i leukocyty o wielopostaciowych jądrach.

Endoskopia pochwy
Endoskopia pochwy może być przeprowadzona u nie poddanej sedacji, stojącej suki. Badanie trwa tylko 2 minuty i może dostarczyć cennych informacji  szybko i przy

minimalnym wysiłku.
Ocena vaginoskopowa opiera się na obserwacji konturów i przekroju fałdu błony śluzowej, barwy błony śluzowej i obecności jakiegokolwiek płynu. Podczas anoestrus

błona śluzowa pochwy jest stosunkowo płaska, sucha i czerwona. Na początku proestrus i we wczesnym oestrus fałdy błony śluzowej są powiększone, obrzękłe i

óżowe lub różowo-białe. Te zmiany są spowodowane zgrubieniem nabłonka błony śluzowej i powstawaniem obrzęku w tkance podśluzowej, co jest spowodowane

wpływem produkcji estrogenu. W momencie wylewu LH ma miejsce stopniowe skracanie fałdów, z towarzyszącym ich zblednięciem.
Takie skutki są prawdopodobnie rezultatem nagłego wycofania efektu zatrzymania wody przez estrogen, podczas przed owulacyjnego spadku. Następnie skracaniu

błony śluzowej towarzyszy marszczenie jej fałdów, które stają się wyraźnie kanciaste i kremowe do białych.
Początek okresu płodnego może być wykryty dzięki obserwacji skracania błony śluzowej bez jej kanciastego wyglądu, a skracanie łącznie z kanciastym wyglądem

jest charakterystyczne dla okresu płodnego. Krycie lub inseminacja powinny być planowane na czas okresu płodnego lub 4 do 6 dni po wykryciu skracania błony

luzowej. Zakończenie okresu płodnego można wykryć dzięki obserwacji zmniejszenia lub zaprzestania kurczenia się błony śluzowej, w połączeniu z osadzaniem się

nabłonka pochwy.
Zmiany w vaginoskopii są użyteczne w praktyce klinicznej, ponieważ są  postępujące i nie jest konieczne codzienne badanie suki.

*) uwagi pod artykułem

 
3. Diagnozowanie ciąży u suk
 

Wstęp
Można zastosować wiele metod w celu rozpoznania ciąży u suk. Jednak zawsze należy pamiętać, że istnieje różnica pomiędzy "właściwą"  i "pozorną" długością ciąży,

co omawiano wcześniej.

Brak oestrus
U suk długość przerwy między rujowej jest identyczna w cyklach ciążowych i nie ciążowych i dlatego nie może być zastosowana jak u innych gatunków domowych.

Zmiany w zachowaniu
Suki ciężarne i nie ciężarne mogą wykazywać zmiany behawioralne typowe dla ciąży. Związane są zwykle ze wzrostem stężenia prolaktyny w osoczu i nie są specyficzne

dla ciąży. Pobieranie pokarmu zwykle rośnie o około 50 % w drugiej połowie ciąży, jednak często u suk ciężarnych występuje krótki okres zmniejszonego apetytu trzy

do czterech tygodni po kryciu.

Zmiany fizyczne
U suk ciężarnych zwykle występuje delikatny wypływ śluzowy z pochwy na około miesiąc po kryciu, co jednak może także wystąpić u zwierząt nie ciężarnych.

Ciężar ciała zaczyna wzrastać od 35 dnia i może zwiększyć się do 50 %. Powiększenie brzucha można zauważyć od 40 dnia, co postępuje aż do rozciągnięcia brzucha

od 50 dnia. Jednak takie zmiany nie są widoczne u pierworódek lub suk o małych miotach. Powiększenie gruczołów mlekowych jest widoczne zwykle od 40 dnia, kiedy

płyn surowiczy może być wydzielany z gruczołów. Siara może być obecna w sutkach w ostatnich 7 dniach ciąży. Zmiany w gruczołach mogą się różnić znacznie u

pierworódek i wieloródek i powinno się ostrożnie oceniać rozmiar gruczołów i wydzielinę, ponieważ podobne zmiany występują w ciąży urojonej.

Palpacja brzucha
Palpacja brzucha może być bardzo dokładna, ale utrudniona u otyłych lub nerwowych zwierząt, a także niedokładna jeśli suka była wcześnie pokryta i ciąża nie jest

tak zaawansowana jak przypuszczano. Optymalny czas diagnozy ciąży wynosi około 1 miesiąca po kryciu, kiedy doświadczony lekarz powinien osiągnąć dokładność

bliską 90%.  Do tego momentu zarodki są małymi napiętymi obrzmieniami w obrębie rogów macicy, które mogą być trudne do wykrycia z powodu niewielkich rozmiarów.

Od 26 do 30 dnia zarodki są okrągłe w zarysie i mogą osiągać od 15 do 30 mm średnicy. Są napiętymi strukturami wypełnionymi płynem i można je łatwo wymacać

u rozluźnionej suki. Od 35 dnia zarodki wydłużają się, powiększają i tracą napięcie. Mogą być trudniejsze do wyczucia w tym czasie. Po 45 dniu rogi macicy zaginają

się na siebie, co powoduje, że tylna część każdego rogu opiera się o dolną ścianę jamy brzusznej, a przednia część tego samego rogu umiejscawia się dogrzbietowo.

Po 55 dniu można często identyfikować płody szczególnie jeśli przednie kończyny suki są uniesione, a macica przesuwa się do tyłu w kierunku miednicy. Trudno jest

dokładnie policzyć ilość zarodków przy pomocy palpacji, chyba że przeprowadza się badanie około 28 dnia u rozluźnionej i szczupłej suki.

 

Identyfikacja uderzeń serca płodów
W późnej ciąży możliwe jest wysłuchanie uderzeń serca przy użyciu stetoskopu. Serca płodów mogą być także wykryte dzięki zapisowi EKG płodów. Obie metody

pozwalają rozpoznać ciążę. Nietrudno wykryć bicie serca płodu, ponieważ rytm serca jest zwykle ponad dwa razy częstszy, niż u matki.

Radiografia
 Powiększenie macicy można wykazać radiograficznie począwszy od 30 dnia. Powiększona macica może być identyfikowana w tylnej części jamy brzusznej,

dogrzbietowo do pęcherza moczowego i dobrzusznie do odbytu; często powoduje przesunięcie jelit cienkich do przodu. Jednak macica we wczesnej ciąży daje

zaciemnienie charakterystyczne dla tkanek miękkich i nie może być odróżniona od innych przyczyn powiększenia macicy, takich jak ropomacicze, które pojawia się

w tym samym stadium cyklu rujowego. Rozpoznanie ciąży jest niemożliwe aż do 45 dnia kiedy mineralizacja szkieletu płodów jest wykrywalna radiograficznie.

ostępująca mineralizacja daje zwiększoną ilość kości, które można identyfikować. Mało prawdopodobne jest uszkodzenie płodów przez promieniowanie radiacyjne

po 45 dniu, jednak sedacja lub anestezja matki może być wymagana i stwarza potencjalne ryzyko. W późnej ciąży ilość szczeniąt można ocenić licząc ilość

szkieletów płodowych.

Tesy hormonalne
Stężenie progesteronu w osoczu nie jest użyteczne w celu diagnozowania ciąży u suk. Jednak mamy do czynienia ze znacznym podwyższeniem stężenia prolaktyny

u suk ciężarnych w porównaniu z nie ciężarnymi i możliwe, że w przyszłości testy prolaktynowe staną się skuteczną metodą rozpoznawania ciąży. Pomiar relaksyny

jest także metodą diagnozowania ciąży.

Białka ostrej fazy
Odpowiedź ostrej fazy pojawia się u suk ciężarnych w momencie zagnieżdżania zarodka. Taka odpowiedź wydaje się być wyjątkowa dla suk i pomiar fibrynogenu,

białka C-reaktywnego lub innych białek ostrej fazy jest czułym markerem ciąży. Wstępny wzrost ilości tych białek pojawia się od 20 dnia, a najwyższy jest około

40 dnia. Taka metoda wydaje się skuteczna, chociaż fałszywie pozytywne wyniki mogą być rezultatem stanów zapalnych ( takich jak ropomacicze, które pojawia

się w tym samym stadium cyklu rujowego ). Taki wzrost stężenia fibrynogenu jest obecnie podstawą komercyjnego testu ciążowego.

Badanie USG
USG B-mode może być stosowany we wczesnym diagnozowaniu ciąży. USG jest nieinwazyjnym narzędziem diagnostycznym bezpiecznym zarówno dla operatora,

jak i pacjenta. Najbardziej dokładnym momentem do przeprowadzenia badania jest miesiąc po ostatnim kryciu. Zarodki można oglądać już 15 dni po owulacji, kiedy

mają wygląd kulistych struktur nie echogenicznych o średnicy około 2 mm. Nie echogeniczny płyn to woreczek żółtkowy i do momentu jego wypełnienia odpowiednią

ilością płynu nie można wykazać ciąży. Powiększenie macicy ma miejsce podczas fazy ciałka żółtego, niezależnie od tego czy suka jest w ciąży, czy nie.
Podczas wczesnej ciąży zarodek przylega do ściany macicy i nie da się go wykazać. Następnie znacznie się powiększa i może tracić kulisty kontur, stając się obłym.

Od 20 dnia po owulacji zarodek ma około 7 mm średnicy i 15 mm długości i można go już pokazać dzięki ultradźwiękom. Obecność bicia serca można wykryć już od

22 dnia po owulacji. Błony płodowe są skomplikowane i wyglądają myląco na USG, chociaż  rozwijająca się omocznia początkowo jest strukturą prawie kulistą w

obrębie zarodka, który następnie powiększa się i otacza woreczek żółtkowy.
Trzecim, wypełnionym płynem, workiem jest owodnia, którą można wykazać później, ponieważ jest otoczona i początkowo jest w bliskim kontakcie z zarodkiem.

Najbardziej gwałtowny wzrost zarodka występuje pomiędzy 32 i 55 dniem i w tym czasie pojawiają się zaczątki kończyn i łatwo odróżnić głowę, tułów i brzuch.

Łożysko popręgowe łatwo identyfikować od tego stadium ciąży. Szkielet płodów staje się widoczny od 40 dnia, kiedy kości płodu stają się hyperechogenne i rzucają

cienie akustycznye. Serce łatwo teraz identyfikować, ponieważ widać ruch hyperechogenicznych zastawek. Tkanka płucna otaczająca serce jest hyperechogeniczna w porównaniu do wątroby, dlatego obszar powstawania przepony można łatwo rozpoznać. Od 45 dnia możliwe jest wykazanie wypełnionego płynem

(nieechogenicznego ) żołądka, a kilka dni później pęcherza.
W późnej ciąży głowa, kręgosłup i żebra wywołują intensywne odbicia i stają się łatwiejsze do wykazania.
Ultradźwięki można stosować do wykazania wieku ciąży. Może to być także użyteczne u suk z wielokrotnym lub niepewnym kryciem. Konwencjonalnie oceniało

się wielkość zarodków, jednak można było ją ustalić tylko u niewielu ras psów, dlatego alternatywną metodą jest zastosowanie oceny momentu wykazania

specyficznych narządów dzięki USG. Na przykład pęcherz płodu można wykazać podczas ostatnich 20 dni ciąży.
 

4. Obrazowanie układu rozrodczego suki i psa

Macica
 Obrazowanie macicy jest najchętniej przeprowadzane u suki w pozycji stojącej po wygoleniu okolicy brzusznej. Macicę można obrazować u suk wieloródek,

kiedy rozwidlenie macicy można wykryć u około 40 % przypadków. Części dalsze obu rogów macicy można także obrazować. Zarówno rogi, jak i trzon macicy

składają się z dwóch wyraźnych warstw; jednorodnego obszaru centralnego, stosunkowo hypoechogenicznego, otoczonego obwodową hyperechogeniczną

warstwą. Podczas oestrus macica staje się bardziej hypoechogeniczna, ale wykazuje ułożone centralnie hyperechogeniczne linie.

Torbielowaty przerost endometrium
Badanie USG może wykazać wiele małych ( do 5 mm średnicy ), wypełnionych płynem nieechogenicznych torbieli, rozrzuconych po endometrium. Zmiany

orbielowate najłatwiej jest identyfikować w trzonie macicy, który najwygodniej jest obrazować, kiedy pęcherz jest wypełniony moczem.

Ropomacicze
 Ultrasonograficznie macica ma zwiększoną średnicę i może się na siebie zakładać tak, że dwa lub więcej wycinków każdego rogu obrazuje się w jednej

płaszczyźnie. Średnica macicy może się różnić w zależności od tego czy ropomacicze jest "otwarte", czy "zamknięte". Ściana macicy jest zwykle pogrubiona

 może dochodzić do 2mm i jest stosunkowo hypoechogeniczna w zależności od otaczającej tkanki. Światło macicy jest często znacznie poszerzone i wypełnione

nieechogenicznym płynem, jednak można identyfikować małe cząstki echogeniczne i zmiany naciekowe, które są prawdopodobnie złogiem zapalnym lub krwiakiem,

chociaż błona śluzowa może mieć podobny wygląd na USG. Jeśli rozciągnięcie macicy nie jest znaczne, można pomylić wypełnioną płynem macicę z pętlami jelit,

jednak macica nie wykazuje ruchów perystaltycznych, nie zawiera gazu i może występować w pozycji dogrzbietowej do pęcherza i dobrzusznie do okrężnicy, we

wpuście miednicznym. Rozpoznanie jest łatwiejsze, kiedy średnica macicy jest większa od średnicy jelit cienkich, a w przypadku znacznych ilości płynu zwykle

mamy do czynienia z efektem wzmożenia.

Zmiany naciekowe w macicy
Nowotwory macicy diagnozuje się przy pomocy ultradźwięków. Takie zmiany występują rzadko u suk i kotek i ponieważ przy pomocy USG nie jesteśmy w stanie

odróżnić tkanki nowotworowej od ziarniniakowej, nie powinno to być jedyne narzędzie diagnostyczne. Nowotwory macicy są jednorodnymi zmianami naciekowymi

przytwierdzonymi do ściany macicy, wystającymi do światła i powodującymi zbieranie się płynu w macicy. Nowotwory macicy mogą być jednak echogeniczne lub

wykazują mieszaną echogeniczność jeśli są zwłókniałe lub uległy martwicy.

Ziarniniak kikuta macicy
Szczególnie trudno jest odróżnić nowotwór macicy od ziarniniaka przy użyciu wyłącznie USG. Jednak badanie USG może dostarczyć ważnych informacji podczas

leczenia suk z przewlekłą sączącą przetoką grzbietu lub przewlekłymi wypływami ropnymi z pochwy po owariohistorektomii.
Ziarniniaki lub ropnie zwykle składają się z nieregularnej tkanki o mieszanej echogeniczności, występującej grzbietowo od pęcherza i brzusznie do okrężnicy.

Obecność nieznacznie wypełnionych płynem obszarów w obrębie nacieków może wskazywać na zropienie kikuta macicy. Nie zidentyfikowanie zmian w obrębie

kikuta nie wyklucza takiej diagnozy. Wlew soli do pochwy, przy użyciu kateteru Foley'a pozwoli na bardziej dokładną identyfikację bliższej części kikuta.

Ciąża
Rozpoznanie ciąży będzie rozpatrywane w oddzielnym artykule.

Jajniki
Trudno jest badać jajniki u suk przy pomocy USG z powodu ich niewielkich rozmiarów i powierzchownego umiejscowienia. Podczas anoestrus jajniki przylegają

do tylnego bieguna nerek, na wysokości piątego kręgu lędźwiowego. Znajdują się w środku jamy brzusznej u suki stojącej, w pobliżu bocznej ściany jamy brzusznej.

Dlatego najlepiej jest obrazować jajniki u suki w pozycji stojącej po wygoleniu włosów z bocznej ściany jamy brzusznej lub u suki leżącej w pozycji grzbietowej,

umieszczając przetwornik na boczno-dolnej części brzucha. Podczas oestrus umiejscowienie jajników może się nieco zmieniać i wtedy jajniki ulokowane są bardziej

z tyłu i dobrzusznie.

Cykliczne zmiany w jajnikach
Dzięki najnowszym badaniom scharakteryzowano zmiany występujące podczas owulacji u suk. Podczas anoestrus jajniki suki mają wymiary mniejsze niż 1,5x1,0x0,8 cm

i są stosunkowo jednorodne jeśli chodzi o ich echogeniczność. Wydają się być hypoechogeniczne w porównaniu z otaczającymi je jelitami cienkimi i często mniej

echogeniczne niż przylegająca do nich kora nerek.
Na początku proestrus można wykazać na zrębie jajników małe wypełnione płynem nieechogeniczne pęcherzyki, które stają się widoczne u wszystkich suk między

6 do 8 dni przed wylewem LH do osocza. Na początku średnica wewnętrzna pęcherzyków wynosi do 1 do 2 mm, jednak pęcherzyki powiększają się podczas proestrus

i stają się mniej kuliste w zarysie, a ich brzegi stają się prawie trójkątne. Na tym etapie jajniki powiększają się, chociaż zarys jajnika pozostaje gładki. Maksymalna

średnica pęcherzyków ( 4-6 mm ) osiągana jest jeden dzień po wylewie LH do osocza, to jest jeden dzień przed owulacją. Na tym etapie jajniki są guzowate w

zarysie ( jak jeżyny ) i można teraz obrazować ich hypoechogeniczną ścianę grubości do 1 mm.
Nieechogeniczne pęcherzyki zastępowane są teraz strukturami hypoechogenicznymi
( prawdopodobnie wczesnymi ciałkami żółtymi ) pomiędzy jednym a trzema dniami po wylewie LH do osocza, czyli w przypuszczalnym momencie owulacji. Jednak te

struktury obecne są tylko przejściowo, przeżywają do 16 godzin, zanim zamienione są przez nieechogeniczne struktury o grubych na 2 mm hypoechogenicznych

ścianach. Ciałka żółte są zwykle jamiste u suk. Trudno jest demonstrować owulację u suk bez powtarzania badania i codzienne badania mogą nie wykazać wczesnych hypoechogenicznych struktur lutealnych. Jest to poważny problem, ponieważ przedowulacyjne pęcherzyki i wczesne jamiste ciałka żółte mają podobny wygląd na USG.

Jądra
Miąższ jąder ma stosunkowo hypoechogeniczny wygląd z regularnie rozsianym echogenicznym nakrapianiem rozmieszczonym równo po całym narządzie.
The testicular parenchyma appears relatively hypoechoic in echotexture with regular diffuse echogenic stippling scattered evenly throughout the organ
Nakrapianie reprezentuje rozciągnięcie włóknistej błony surowiczej odpowiedzialnej za podtrzymywanie tkanki miąższowej. Włókniste wpochwienie błony białawej

mieści się centralnie w obrębie jąder. W płaszczyźnie strzałkowej, struktura ta ma wygląd echogenicznej linii o szerokości około 2 mm rozciągającej się od przedniego

do tylnego bieguna, natomiast w płaszczyźnie poprzecznej ma wygląd okrężnej struktury echogenicznej. Najądrza są hypoechogeniczne w porównaniu z miąższem

jąder. Patologia jąder może spowodować zmiany rozsiane lub skupione w obrębie miąższu jąder.

 

Gruczoł krokowy
Prostata jest dobrze ograniczona, chociaż często trudno jest identyfikować torebkę prostaty, ponieważ jej sonda wziernikowa jest wrażliwa na kierunek

ultradźwięków. Gruczoł wykazuje zwykle symetryczny dwupłatowy zarys, z pośrodkowo występującą bruzdą, dogrzbietowo od ujścia prostaty. Miąższ prostaty jest

umiarkowanie echogeniczny, posiada szorstkie nakrapianie, rozmieszczone równo po całym gruczole. Ujście prostaty nie jest normalnie widoczne, chociaż podczas

sedacji lub anestezji może być wypełnione moczem i wygląda jak nieechogeniczna linia w przekroju podłużnym. U kastrowanych samców gruczoł krokowy jest mały

i hypoechogeniczny; najmniejszy jest u samców kastrowanych zanim osiągną dojrzałość płciową. Patologia prostaty może powodować zmiany rozsiane lub skupione

w obrębie jej miąższu, a także powiększenie i zmiany na brzegach gruczołu.

 


 5.Stosowanie leków w celu kontroli reprodukcji

Wstęp
 Opisywano wiele sposobów mających na celu zapobieganie reprodukcji u psów i suk.

 

Chirurgiczna kontrola reprodukcji u suk.
Procedurą najczęściej stosowaną w Wielkiej Brytanii jest owariohistorektomia. Usunięcie jajników zapobiega występowaniu cyklicznej aktywności i w wielu innych

krajach przeprowadza się tylko owariektomię. Usunięcie macicy zapobiega występowaniu problemu ropomacicza, który może być wywołany po podawaniu

progestagenów.
Powinno się brać pod uwagę owariohistorektomię u każdej suki nie przeznaczonej do hodowli, ponieważ taki zabieg ma kilka zalet, włączając spadek częstotliwości

występowania guzów listwy mlecznej, eliminację problemu ropomacicza i ciąży urojonej, w dodatku do oczywistych zalet, jakimi są brak zachowania typowego

dla rui i uniemożliwienie wydawania na świat potomstwa. Jednak istnieje kilka skutków ubocznych takich, jak nietrzymanie moczu, zmiany w jakości sierści i tendencja

do przybierania na wadze. Niewiele można zrobić jeśli chodzi o dwa pierwsze stany, natomiast ostatni można kontrolować za pomocą diety.
Istnieje spora debata dotycząca odpowiedniego czasu przeprowadzenia owariohistorektomii. Bez wątpienia łatwiej jest przeprowadzić zabieg i powrót do zdrowia

jest szybszy u młodych zwierząt. Niektórzy zalecają przeprowadzenie zabiegu w wieku 4 miesięcy, ale sugeruje się, że u suk, u których zabieg przeprowadzono

przed osiągnięciem dojrzałości ( pierwszą rują ), występuje wzmożona tendencja do nie wytworzenia wtórnych cech płciowych, a także wpływ na zakończenie

wzrostu w płytkach wzrostu i zwiększone ryzyko złamań nasadowych. Jednak opóźnienie do momentu po pierwszej rui zwiększa ryzyko ciąży i ciąży urojonej.

 

Kontrola hormonalna reprodukcji suk
1. Progestageny
Podawanie progestagenów sukom w anoestrus zapobiega wydzielaniu ponad poziomy podstawowe gonadotropin i dlatego zapobiega powrotom do cyklicznej

aktywności. Podane podczas aktywności pęcherzyków ( proestrus i wczesne oestrus ), hamują owulację i powodują powrót suki do fazy nieaktywności seksualnej.

Takie działanie progestagenów jest prawdopodobnie wywoływane przez hamowanie wzrastającego stężenia gonadotropin, chociaż u innych gatunków istnieją dowody

na to, że progestadeny mogą mieć bezpośredni wpływ na jajnik. Progestageny wywołują pozorną fazę lutealną i u suk występuje po niej anoestrus, porównywalna

jeśli chodzi o czas trwania w normalnym cyklu. Dlatego cykliczna aktywność jest hamowana na dłużej, niż czas działania progestagenów.
Istnieje wiele składników progestagennych do stosowania w celu kontroli reprodukcji, włączając progesteron, progestageny takie, jak octan medroksyprogesteronu,

octan noretisteronu, octan megestrolu i progestageny nowszej generacji takie, jak proligeston i octan delmadinonu. Wszystkie progestageny mają skutki uboczne,

chociaż zredukowane w przypadku nowszej generacji takich, jak proligeston. Niepożądane skutki działania to wzmożony apetyt, wzrost masy ciała, śpiączka,

powiększenie gruczołów mlekowych, zmiany sierści i temperamentu.
Największę troską lekarzy jest ryzyko wywołania torbielowatego przerostu endometrium i ropomacicza. Zależy to od odpowiedniego progestagenu, ilości stosowanej

substancji i czasu trwania terapii. Wszystkie progestageny wywołują produkcję hormonu wzrostu. Przewlekły nadmiar produkcji hormonu wzrostu może dawać objawy

akromegalii i obwodowego antagonizmu insuliny, którego rezultatem może być cukrzyca. Terapia progeatagenem może także wywołać tworzenie łagodnych guzów

gruczołów mlekowych i powoduje tłumienie nadnerczowe.
2. Androgeny
podawanie androgenów sukom w anoestrus może zapobiegać powrotowi do aktywności okresowej. Mechanizm endokrynalny ich działania nie został opisany, chociaż

prawdopodobnie jest podobny do działania progestagenów, zapobiegających wzrostowi wydzielania gonadotropin w ilości ponad wartości podstawowe. Androgeny są

nieprzydatne w hamowaniu rui u samic z czynnymi pęcherzykami ( proestrus lub wczesne oestrus ) i dlatego podanie powinno się zaplanować na późne anoestrus,

przynajmniej 30 dni przed rozpoczęciem proestrus.
Kiedy stosuje się androgeny w ten sposób, nie symulują normalnej fazy lutealnej i dlatego nie występuje potem anoestrus. Dlatego aktywność okresowa wraca

gwałtownie po zakończeniu terapii.
Androgeny wykazują pewne skutki uboczne takie, jak przerost łechtaczki, zapalenie pochwy i agresja. Jeśli poda się je sukom w ciąży, może wystąpić maskulinizacja

żeńskich płodów. Zaletą androgenów jest fakt, że nie wykazują niepożądanego wpływu na macicę i nie stymulują rozwoju torbielowatego przerostu endometrium ani

ropomacicza.

 

Inne leki stosowane w celu kontroli reprodukcji
1. Oestrogeny
 Zarejestrowano wiele estrogenów do stosowania w celu kontroli reprodukcji u suk. Mają dwa główne zastosowania. Po pierwsze, estrogeny podane blisko momentu

krycia można stosować w celu zapobiegania zapłodnienia lub implantacji. Po drugie, estrogeny podawane w powtarzających się niskich dawkach w anoestrus,

wywołują płodne oestrus.
2. Prostaglandyny
prostaglandyny mogą być stosowane w niskich dawkach w celu zakończenia fazy ciałka żółtego. Zwykle są najskuteczniejsze podawane od 25 dnia po owulacji,

codziennie przez około 5 dni. Istnieje wiele skutków ubocznych ich działania, włączając wymioty, biegunkę, ślinienie i gorączkę. Jednak mogą być skuteczne w celu

przerwania ciąży i leczenia ropomacicza.
3. Inhibitory prolaktyny
prolaktyna jest głównym czynnikiem luteotropowym u suk. Dlatego inhibitory prolaktyny takie, jak bromokryptyna i kabergolina mogą być skuteczne w celu przerwania

fazy ciałka żółtego. Powtarzane codzienne dawki tych leków można stosować w celu przerwania ciąży i leczenia ropomacicza. Najbardziej skuteczne są podawane w

tym samym czasie razem z niskimi dawkami prostaglandyn. Codzienne dawki bromokryptyny lub kabergoliny podawane sukom w anoestrus, można stosować w celu

wywołania płodnego oestrus.

 

* )  Uwagi

- badanie progesteronu - poziom początkowy progesteronu należy oznaczyć na początku cieczki w 4 dniu (podstawa to zauważyć cieczkę w pierwszym dniu!) + powtórzenie na zlecenie lekarza po upływie kilku dni.

- wymaz - badanie wykonujemy co 2-3 dni lub na polecenie lekarza;

- pomiar przepuszczalności śluzu - przy pomocy elektronicznego miernika oporności śluzu; należy powtórzyć kilkakrotnie

______________________________________________________________________________________________________________________________________________ 

 

I jeszcze jeden artykuł, mówiący troszkę o patologii ciąży:

 

Tomasz Janowski (Olsztyn)  - Wybrane aspekty fizjologii i patologii ciąży u suk

 

Ciąża jest u suk okresem niezwykle istotnym z punktu widzenia ich płodności, decyduje bowiem o wielkości (liczba szczeniąt) i stanie zdrowia miotu. Wydaje się,

że mimo ogromnego postępu, jaki dokonał się w ciągu ostatnich lat w kontroli rozrodu tego gatunku zwierząt, tej fazie cyklu reprodukcyjnego poświęca się dotychczas

zdecydowanie mniej uwagi.
W praktyce przyjmuje się, że ciąża u zwierząt mięsożernych trwa 63   3 dni, licząc od daty krycia. Jednakże ostatnio upowszechnia się pogląd, że za fizjologiczną

długość ciąży można uznać jej trwanie od 57 do 70 dni. Bierze się tutaj bowiem pod uwagę specyficznie przebiegający u suk proces zapłodnienia, wynikający z

owulowania niedojrzałego oocytu, jego długiej wędrówki przez jajowód oraz długiej przeżywalności plemników w drogach rodnych. Wynika stąd konieczność innego

niż dotychczas określania początku ciąży (= zapłodnienia). Proponuje się do tego celu określanie terminu wystąpienia piku LH lub cytologicznego diagnozowania

początku metestrus. W praktyce mamy bowiem często do czynienia z pozornym przedłużeniem długości ciąży.
Tworzące się w trakcie ciąży łożysko jest u suk łożyskiem śródbłonkowo-kosmówkowym, morfologicznie uformowanym jako popręgowe. Spośród wszystkich gatunków

zwierząt łożysko to jest histologicznie najbardziej zaawansowane (krew matki od krwi płodu oddzielają tylko 4 struktury), przez co matczyno-płodowe procesy

metaboliczne są ułatwione. Taka budowa łożyska umożliwia również przekazywanie płodowi przeciwciał matczynych.
Hormonalna regulacja ciąży u suk jest odmienna w stosunku do innych samic. Ciąża jest podtrzymywana przez progesteron pochodzący z jajnika, jednakże długość

trwania ciałka żółtego ciążowego i cyklicznego jest taka sama. Określa to u suk brak tzw. mechanizmu wczesnego rozpoznawania ciąży, istniejącego u innych

gatunków zwierząt. Działanie ochronne w stosunku do ciałka żółtego (luteotropowe), zwłaszcza w drugiej połowie ciąży, wykazuje prolaktyna. Taki mechanizm nie

jest znany u innych gatunków zwierząt. Ponadto łożysko u suk nie produkuje estrogenów, hormonów tak istotnych w rozwoju ciąży u innych gatunków zwierząt.

W drugiej połowie ciąży u suk jest natomiast wydzielana relaksyna, której rola i znaczenie są jeszcze nie wyjaśnione.
Także hormonalny mechanizm porodu jest u suk nie do końca poznany. Wydaje się, iż u tego gatunku zwierząt prostaglandyna odgrywa w przedporodowej luteolizie

wtórna rolę, natomiast jest ona istotna w procesie rozwierania szyjki i wypierania płodów. Mechanizm spadku poziomu progesteronu przed porodem, tak jak i w cyklu,

jest nieznany.
Odmienności w endokrynnej regulacji ciąży i porodu powodują konieczność stosowania innych metod hormonalnego sterowania rozrodem, niż używane dotychczas

u suk. Nie powinno się również bezkrytycznie przenosić takich metod z innych gatunków zwierząt. W związku z powyższym w indukcji porodów (ronień) u suk powinno

stosować się inne schematy terapeutyczne z zastosowaniem nowych preparatów. Wydaje się np., że jedyną praktycznie użyteczną metodą takiej indukcji jest łączne

podawanie antygestagenów, prostaglandyn i oksytocyny, bowiem postępowanie to w przewidywalnym okresie ok. 2 dni jest w stanie doprowadzić do wydalenia płodów.
Powinno się także zaniechać stosowania estrogenów w celu zapobiegania nidacji, zaś w to miejsce wprowadzić dużo bezpieczniejsze stosowanie antygestagenów

(blokery receptorów progesteronu).
W przebiegu ciąży mogą występować zjawiska znacznie obniżające płodność suk, rozumiana jako zdolność do rodzenia szczeniąt. Zaliczyć do nich można wczesną

śmierć zarodków i występujące w jej następstwie ich resorbcję oraz ronienia płodów.
Resorbcja zarodków ma miejsce w okresie do 17-21 dnia ciąży. Przebiega bezobjawowo i w zależności od tego czy dotyczy wszystkich zarodków, czy też wyłącznie

ich części prowadzi do utraty ciąży, lub też do znacznego obniżenia liczby szczeniąt w miocie. Przyczynami tych zjawisk mogą być nieterminowe krycia, czynniki

genetyczne, nieodpowiednie środowisko maciczne (niewyleczone endometritis-pyometra, niezakończona regeneracja endometrium) oraz czynniki infekcyjne, głównie

wirusowe.
Rozpoznanie tego zjawiska jest trudne. W końcowej fazie tego okresu (18-21 dzień) jest ono możliwe powtarzanymi kilkukrotnie badaniami USG. Na resorbcję zarodków

wskazuje małą liczebność miotu.
W okresie między 21-30 dniem ciąży, w przypadku zamarcia płodów możliwa jest także ich resorbcja, bez towarzyszących temu objawów klinicznych, tj. wycieku z

dróg rodnych. Zjawisko to można rozpoznać badaniami USG wykonywanymi kilkukrotnie.
Natomiast zamieraniu płodów po 30. dniu ciąży towarzyszy najczęściej ich ronienie z pełnymi objawami klinicznymi. Przyczynami ronień u suk są najczęściej urazy,

zatrucia oraz czynniki infekcyjne, spośród których wymienić należy: Brucellę canis, herpeswirusy, Toksoplasmę gondi, parwowirusy, wirus nosówki, listerie i chlamydie.
Przyczyną ronień (a także we wcześniejszej fazie zamierania zarodków) mogą być również mieszane infekcje bakteryjne ( -hemolityczne paciorkowce, hemolityczne

szczepy E. coli, gronkowiec złocisty), które w okresie rui zasiedlają jamę macicy i współistnieją z nią w pierwszym okresie ciąży.
Czynniki infekcyjne doprowadzają do uszkodzenia płodów i łożyska, przez co dochodzi do przerwania ciąży i ich wydalenia z macicy.
W postępowaniu lekarskim należy uwzględnić fakt wydalenia lub pozostania płodów w macicy, doprowadzenie do opróżnienia macicy (oksytocyna lub opisana

wcześniej metoda hormonalnej indukcji) oraz antybiotykoterapię lub w przypadku niewykonywalności opróżnienia macicy i zaburzeń stanu ogólnego - owariohysterktomię.
Niekiedy powikłaniami ronień mogą być maceracja lub mumifikacja płodów, prowadzące do pozostawania w macicy stałych części lub całych wyschniętych płodów.

Zjawiska te mają miejsce przy zamkniętej lub częściowo otwartej szyjce macicy.
Z innych procesów patologicznych występujących w ciąży należy wymienić ciążowe zaburzenia metaboliczne (hypoglikemia, hypokalcemia), ciążę pozamaciczną, skręt

ciężarnej macicy i przepuklinę pachwinową ciężarnej macicy.
Istotne znaczenie odgrywa hypoglikemia ciążowa, której przyczynami są niedobór energii w dawce pokarmowej lub przeładowanie macicy (duża liczba płodów).

Najczęściej rozwija się ona w III trymestrze ciąży i pokrywa się z intensywnym wzrostem płodów, zaczynającym się od 40 dnia ciąży. Towarzyszą jej objawy ogólne

(osowiałość, brak apetytu, zapach acetonu z pyska), ketonuria i obniżony poziom glukozy we krwi. W postępowaniu należy uwzględnić odwrócenie niekorzystnej

sytuacji metabolicznej (karma bogata w węglowodany, glukoza), indukowanie porodu lub cesarskie cięcie. Schorzenie to wywiera negatywny wpływ na rodzące się

szczenięta - rodzą się one martwe lub osłabione, o niewielkiej masie urodzeniowej, a przez to podatne na wiele schorzeń okresu postnatalnego.
Przepuklina ciężarnej macicy, skręt oraz pęknięcie macicy występują pod koniec ciąży, niektóre z nich już w trakcie porodu. Na szczęście nie są to schorzenia często

występujące, jednakże wymagają precyzyjnej diagnozy klinicznej oraz interwencji chirurgicznej.
Jednym z istotnych problemów związanych z ciążą i porodem jest także zamartwica noworodków. Polega ona na wystąpieniu kwasicy metaboliczno-oddechowej

wskutek fizjologicznie występującego niedotlenienia płodów w trakcie porodu (zamartwica wczesna) lub niedojrzałości płuc przy porodach przedwczesnych (zamartwica

późna). Stany te w zależności od ich rozległości prowadzą do przejściowych lub trwałych zaburzeń funkcji mózgu, serca, płuc i jelit u noworodków. Towarzyszą temu

objawy kliniczne (zaburzenia oddechów, pracy serca, zasinienie błon śluzowych oraz brak napięcia mięśni i odruchów).
Przejściowa, lekkiego stopnia zamartwica jest zjawiskiem fizjologicznym. Jest ona kompensowana w okresie 4-6 godz. po porodzie u płodów normalnych, natomiast

wymaga terapii u płodów z ciąż i porodów patologicznych. Stosuje się usunięcie wód płodowych z dróg oddechowych, sztuczne oddychanie i masaż klatki piersiowej,

preparaty pobudzające osrodek oddechowy (Respirot, Doksapram), antagonistę opiatów - naloxon oraz w celu zniesienia kwasicy 4,2% roztwór dwuwęglanu sodu (przy zachowanym oddychaniu).
Reasumując, ciąża i poród są niezwykle istotne z punktu widzenia płodności suk. Należy pamiętać o ich specyficznej regulacji i konieczności dopasowania do niej

hormonalnego sterowania przebiegiem tych faz reprodukcji. Wiele uwagi należy zwrócić na rolę i znaczenie czynników infekcyjnych (Brucella canis, herpeswirusy),

są one bowiem częstą przyczyną utraty ciąż pod postacią zamierania zarodków lub ronień. Istotne znaczenie odgrywa również sytuacja metaboliczna ciężarnych

zwierząt. W zawiązku z tym żywienie powinno odzwierciedlać ich związane z przebiegiem ciąży zapotrzebowanie pokarmowe, rosnące znacznie przed porodem oraz

w laktacji.
Wydaje się, że medycyna weterynaryjna powinna zaproponować schemat opieki kliniczno-metaboliczno-ultrasonograficznej nad ciężarnymi sukami na wzór medycyny

ludzkiej. Ważnym elementem opieki nad ciężarną suką i jej potomstwem powinno być uwzględnienie sytuacji i stanu miotu bezpośrednio po porodzie.

 

Copyright @ 2005-2006 by Mariola Skrzyszewska